زائدة من احوال المزاج وغيره من المقدار والوضع و ما يجرى مجريهما حتى انه لا فرق بين الطفل الناقص والشيخ الكامل الا بالاعراض ، فان بطلان هذا قريب من البديهيات : عقل سالم و ذهن غير منحرف به خوبى مىفهمد كه تفاوت در اين مراتب انسانى صرفاً در يك امور عرضى و اضافى چون احوال مزاج و وضع و كم و نظائر اين‌ها نيست كه بگوييم تفاوت بين طفل خردسال و پير كامل فقط در عوارض است ! بطلان اين ، از بديهيات مىباشد » . « 1 » و در جاى ديگر مىگويد : « من نظر فى اطوار الانسان و عجائب نشاته وعوالمه ورآه كيف تعرج تارة إلى سماء العقل رقيّا وينزل إلى ارض الطبيعة هويا ، لم يبق له شك فى ان له اشتداداً وتضعفاً بحسب جوهر ذاته . . . : هر كس در مراتب انسان و عجائب خلقت و حالات مختلف آن دقت كند و ببيند كه چگونه گاهى بالا رفته به آسمان عقل مىرسد و گاهى به زمين طبيعت سقوط مىكند ، شكى برايش نمىماند كه انسان بحسب جوهر ذات خويش حركت كمال و ضعف دارد . » . « 2 » خلاصه اين كه انسان به بداهت ، درك مىكند كه افراد همان‌طور كه از حيث عوارض ، با يك‌ديگر اختلاف دارند ، در ذات نيز تفاوت دارند و اين تفاوت مربوط به درجات كمال و ضعف جوهرى انسان است . دليل دهم دليل ديگرى كه از آن براى اثبات حركت جوهرى استفاده مىشود ، مطلبى است كه در اسفار با عنوان « فى ان الغاية القريبه

--> ( 1 ) - اسفار ، ج 4 ، ص 273 ( 2 ) - اسفار ، ج 4 ، ص 275